Mróz potrzebny do naśnieżania
Większość ośrodków w Polsce, Czechach i na Słowacji zaczyna sezon na śniegu technicznym. Armatka rozpyla wodę, która musi zamarznąć, zanim spadnie na ziemię. Do tego nie wystarczy sama temperatura powietrza poniżej zera. Liczy się temperatura mokrego termometru, czyli wielkość, która łączy temperaturę z wilgotnością. W suchym powietrzu naśnieżanie rusza przy lekkim mrozie, w wilgotnym potrzeba wyraźnie niższej temperatury.
Jedna mroźna noc niczego nie załatwia. Żeby pokryć trasę warstwą, która przetrwa ratrakowanie i pierwszych narciarzy, systemy naśnieżania muszą pracować przez wiele godzin, najlepiej kilka nocy i dni z rzędu. Dlatego ośrodki czekają na dłuższy okres mrozu, a krótkie ochłodzenie przedzielone odwilżą często kończy się tylko białymi pasami wzdłuż armatek.
Wysokość i ekspozycja stoku
Temperatura spada z wysokością, przeciętnie o nieco ponad pół stopnia na każde sto metrów. To dlatego górne odcinki tras otwierają się wcześniej niż zjazdy do doliny. Zobaczysz to w katalogu Stokownika, gdzie przy każdym ośrodku podajemy zakres wysokości według OpenSkiMap. Czantoria leży między 388 a 851 m, Zieleniec między 739 a 1015 m, a Obertauern między 1628 a 2297 m. Te trzy miejsca mają trzy różne zimy.
Druga rzecz to ekspozycja. Stok północny dostaje zimą mało słońca, więc śnieg leży na nim dłużej i wolniej się przeobraża. Stok południowy jest przyjemniejszy w słoneczny dzień, ale szybciej traci pokrywę, zwłaszcza na początku i na końcu sezonu. Znaczenie ma też lokalny klimat: kotliny, w których zalega zimne powietrze, pozwalają naśnieżać wcześniej, niż wynikałoby to z samej wysokości.
Lodowce i parki narodowe
Na lodowcach podłożem tras jest lód i wieloletni śnieg, więc nie trzeba czekać, aż pokrywa zbuduje się od zera. Dlatego ośrodki lodowcowe otwierają się jesienią, gdy w niższych górach nikt jeszcze nie myśli o nartach. W katalogu Stokownika są to między innymi Stubaier Gletscher, Hintertuxer Gletscher i Sölden, które sięgają powyżej 3200 m.
Na drugim biegunie są miejsca, w których naśnieżać nie wolno. Kasprowy Wierch leży w Tatrzańskim Parku Narodowym i jeździ się tam wyłącznie na śniegu naturalnym. Mimo że ośrodek sięga 1958 m, najwyżej w polskiej części katalogu, start sezonu zależy tam od opadów, a nie od mrozu. Zdarza się więc, że niżej położone stacje z armatkami działają wcześniej niż Kasprowy.
Kolejność otwarć w ujęciu ogólnym
Konkretnych dat nie podajemy, bo co roku są inne i żaden ośrodek nie gwarantuje ich z wyprzedzeniem. Kolejność jest jednak dość stała i wynika wprost z wysokości oraz możliwości naśnieżania.
- Jesienią działają lodowce.
- Potem dołączają wysoko położone ośrodki alpejskie, najpierw na górnych odcinkach tras.
- Karpaty i Sudety ruszają, gdy utrzyma się mróz. W Polsce dla większości ośrodków jest to grudzień.
- Najniżej położone stacje startują najpóźniej i najmocniej odczuwają każdą odwilż.
Otwarcie częściowe to nie pełny sezon
Komunikat „ruszamy” rzadko oznacza cały ośrodek. Na początku czynna bywa jedna trasa i jeden wyciąg, zwykle tam, gdzie najłatwiej było naśnieżyć. Tłok na jedynej otwartej trasie jest wtedy większy niż w pełni sezonu, a zjazd do dolnej stacji bywa niemożliwy.
W Stokowniku taki stan ma status „częściowo”. Obok zobaczysz, ile wyciągów i tras działa z ogólnej liczby. Jesienią częsta jest też odwrotna sytuacja: kolej kursuje dla turystów pieszych, a wszystkie trasy są zamknięte. Taki ośrodek oznaczamy jako zamknięty, bo pojechać na nartach się w nim nie da.
Jak śledzić start sezonu na Stokowniku
Przed sezonem większość wierszy w tabeli ma status „zamknięty” albo wyszarzoną godzinę. Wyszarzenie oznacza dane starsze niż 24 godziny, czyli zwykle komunikat, który wisi na stronie ośrodka od poprzedniej zimy. Zmiana na „częściowo” i świeża godzina to pierwszy sygnał, że coś ruszyło. Warunki sprawdzamy co 30 minut, więc otwarcie ogłoszone rano zobaczysz u nas tego samego dnia.
Drugim narzędziem jest prognoza na stronie każdego ośrodka. Pokazuje szacowany opad śniegu oraz temperaturę minimalną i maksymalną na 5 dni. Jeśli przez kilka dni z rzędu także temperatura maksymalna jest ujemna, ośrodek ma warunki do naśnieżania przez całą dobę. Jeśli ujemne są tylko minima, armatki pracują nocami, a za dnia część śniegu znika.
Prognoza dotyczy górnej wysokości ośrodka, więc na dole jest cieplej, niż pokazują liczby. O tym, czy trasa jest otwarta, zawsze decyduje raport ośrodka, a nie prognoza.
Najczęstsze pytania
Dlaczego spadł śnieg, a ośrodek nadal jest zamknięty?
Pierwszy opad rzadko daje warstwę, którą da się ubić ratrakiem bez wyciągania kamieni i trawy. Ośrodki potrzebują podkładu, najczęściej technicznego, a do jego wyprodukowania konieczny jest dłuższy mróz. Do tego dochodzi przygotowanie tras i wyciągów przed otwarciem.
Czy da się przewidzieć datę otwarcia konkretnego ośrodka?
Wiarygodnie tylko na kilka dni naprzód, bo tyle sięga sensowna prognoza temperatury. Zapowiedzi podawane wcześniej to plany, które ośrodki przesuwają, gdy pogoda nie dopisze. Dlatego nie publikujemy dat, tylko bieżący status i prognozę.
Czy wyżej położony ośrodek zawsze otwiera się wcześniej?
Zwykle tak, ale nie zawsze. Kasprowy Wierch sięga najwyżej w polskiej części katalogu, a czeka na śnieg naturalny, bo naśnieżanie jest tam niedozwolone. Niżej położona stacja z wydajnym systemem armatek i chłodną, północną ekspozycją potrafi ruszyć wcześniej.